Клуб
Войти через:
Войти как пользователь
Вы можете войти на сайт, если вы зарегистрированы на одном из этих сервисов:

БЕЛАРУСКАЯ ЭТНІЧНАЯ ТЭРЫТОРЫЯ – ПРАРАДЗІМА АРЫЯЎ 14

103
Яўген Мурашка 11.01.2017 в 19:49,

 Яшчэ ў лютым (люты 20, 2011) 2011 года я надрукавала вось гэты артыкул:

 БЕЛАРУСКАЯ ЭТНІЧНАЯ ТЭРЫТОРЫЯ – ПРАРАДЗІМА АРЫЯЎ (па выніках аналізу інфармацыі ў Інтэрнэце)

 nashaziamlia.org/2011/02/20/4070/

 Ну і дасталася мне тады. Чаго толькі на мяне не казалі. Але сёння сітуацыя мяняецца да лепшага.

 Ёсць адна вельмі цікавая версія аб прарадзіме арыяў. Але яна мае нестыкоўкі і я дапоўніла яе сваімі каментарамі (А.І.):

 СЛАБАЖАНШЧЫНА - ПРАРАДЗІМА ІНДАЕЎРАПЕЙЦАЎ

 (Ранні і сярэдні этапы днепра-данецкай культуры ў інтэгральным лінгва-археалагічным аспекце) [//Інтэграцыя археалагічных і этнаграфічных даследаванняў. -- Адэса -- Омск, 2007, С. 146 -- 151; Абакумаў А. В. “Слобожанщина -- колыбель индоевропейцев.. -- К., 2009]

 У сучасным мовазнаўстве маецца некалькі фундаментальных гіпотэз індаеўрапейскага развіцця. Важнае месца сярод іх займае ўсходнееўрапейская канцэпцыя.

 Яшчэ ў 3-й чэцв. XX стагоддзя яе археалагічна паспрабавалі сфармуляваць літоўска-амерыканская даследніца М. Гімбутас[Gimbutas M., 1970. - Р. 185 - 189] і рускі навуковец А. Я. Брусаў [БрусаўА. Я., 1965. - С. 50]. Да аналагічных высноў ўсё больш схіляецца сучасны ангельскі даследнік Дж. Мэллоры [Mallory J., 1989 - C. 8 - 59]. Лінгвістычныя ж выведкі ўсходнееўрапейскай прарадзімы індаеўрапейцаў значна раней ажыццявіла група мовазнаўцаў т.зв. "аўстрыйскай школы" (О. Шрадэр, П. Крэчмер, А. Нерынг і інш.) [Шрадэр О., 1913. - C. 15 - 42].

 Неалітычная археалогія 1-й паловы 20 ст. амаль не ішла глыбей трыпольскай і ямнай культур, хоць апошняя (праіндагерманскі "курганны" фаварыт тагачаснай М. Гімбутас) і была "продкавай" для часткі індаеўрапейцаў, але далёка не для ўсіх. "Даямны" матэрыял быў мала абследаваны, аднак ужо ў тыя гады А. Я. Брюсаў  выказаў здагадку,што адзін з іх (т. н. "данецкая культура") можа быць найстаражытнайіндагерманскай [БрюсаўА. Я., 1961. - C. 32 - 35]. Аб'ектыўна гэта пацвярджаюць даследаванні 50 - 70-х гадоў мінулага стагоддзя украінскіх навукоўцаў В. Н. Даніленка [ДаніленкаВ. Н., 1969. - С. 30 - 37, 238], Д. Я. Целегіна [Целегін Д. Я., 1968. - C. 29 - 36] і іншых археолагаў. У значнай ступені атрымалася стыкаваць дадзеныя розных навук аднаму з сучасных аўтараў Ю. В. Паўленка [Паўленка Ю. В.,1994. - С. 1 - 312]. Яго індаеўрапейская гіпотэза цалкам абгрунтавана і доказна выводзіць "прарадзіму" на поўдзень Усходняй Еўропы [ПаўленкаЮ.В., 1994. - С. 80 - 60], а адной з дзвюх (як лічыць аўтар, у нас такіх - мінімум 4 !) найстаражытнейшых падраздзяленняў носьбітаў найбуйнай на планеце моўнай сям'і ў яго з'яўляюцца плямёны сярэднестогаўскайкультуры[ПаўленкаЮ. В., 1994. - С. 60 - 72].

 Cурёзнай заганай большасці параўнальна-мовазнаўчых (у спалучэнні, натуральна, і з дадзенымі іншых навук !) распрацовак з'яўляецца іх амаль вылучна "прамая храналогія". Каб прааргументаваць культурна-гістарычную і, адпаведна, лінгвістычную пераемнасць, аўтарам карысна было б павесці працэс даследавання(а, адпаведна, і храналагічны адлік) ад "жывых" сучасных(ці, прынамсі, вядомых гісторыка-эпіграфічных дакументаў)народаў. "Паглыбіўшыся" ж у "продкавыя" да іх этнасы, можна пераходзіць і да рэканструючых супольнасцяў [Абакумаў О. В., 2002. - С. 7 - 12 ;АбакумаўО. В., 1992. - C. 19 - 25].

 Амаль усе спробы розных даследнікаў правесці лінгва-археалагічную аналогію на базе неусходнееўрапейскіх гіпотэз паходжання індагерманцаў патрывалі няўдачу. У лепшым выпадку (як у"баснійскай версіі" В. А. Сафронава [Сафронаў В. А., 1989. - C. 8 -93]) атрымоўвалася адлюстраваць асобныя індагерманскія галіны. Жаданне ж “звязаць" у адзіную сістэму ўсю моўную сям'ю, у апошнім выпадку,прыводзіць аўтара да археалагічных несуразіцаў, жаданню стыкаваць пераемнасцю зусім розныя культуры [Сафронаў В. А., 1989. -C. 190 - 205, 214 - 215, 351].

 Малаазійская канцэнцыя [Гамкрэлідзе Т. В., Іванаў В. В., 1982.- С. 393 - 958] (пры ўсіх сваіх археалагічных [Гамкрэлідзе Т. В.,Іванаў В. В., 1982. - С. 859 - 958] анахранізмах і безсістэмнасцях)грунтуецца на архаічнай хетта-лувійскай гідраніміі і досыць наватарскіх рэканструкцыях старажытных індаеўрапейскіх назваў,якія быццам бы характэрны пэўнай анаталійскай геаграфічнай зоне[Гамкрэлідзе Т. В., Іванаў В. В., 1982. - С. 457 - 686]. Шэраг даследнікаў падверг сумневу значную частку рэканструяваных аўтарамі гэтай левантацэнтрыскайіндагерманскай гіпотэзы (Т. В. Гамкрэлідзе і В. В. Івановым) лексічных праформ. Шматлікія з прыведзеных імі прыкладаў адмаўляе, у прыватнасці, у сваім артыкуле І. М.Дыяканаў [Дыяканаў І. М., 1982. - С. 6 - 21]. Асабліва гэта датычыцца той"найстаражытнай лексікі", якая сведчыць (па меркаванні Гамкрэлідзе і Іванова) пра нібы горны малаазійскі ландшафт асяроддзя пасялення носьбітаў адзінай індаеўрапейскай мовы. Што ж тычыцца архаічнай анаталійскай гідраніміі, то яна тлумачыцца працягласцю знаходжання хетта-лувійска-лідыйска-ісаўрскага этнаса на тэрыторыі  Азіі. Гэта індагерманскае "калена" існавала тут бесперапынна ад III тыс. да н.э. і да пачатку II тыс. н. э. [АбакумаўО. В., 1999. - С. 142]. Усходнееўрапейскія ж стэп і лесастэп за гэты час (для параўнання) перажылі, прыблізна, паўтара дзясятка этнічных змен [Абакумаў О.В., 1999. - С. 143], якія, натуральна, паступова сцерлі тут не толькі неалітычную, але і значную частку наступнай (аж да эпохі позняй бронзы) тапаніміі. Супраць малаазійскай гіпотэзы выступаюць, першым чынам, і самі хеттолагі. Яны адзначаюць відавочна іміграцыйны характар старажытнаанаталійскіх індаеўрапейцаў, падкрэсліваючы вельмі значны лінгвістычны субстрат мясцовага даіндагерманскага(хатта-адыга-абхазскага) паходжання ў мовах хеттаў, лувійцаў  і палайцаў [Фрэйман А. А., 1947. - С. 190 - 207].

 Пераканаўчы антрапалагічны контртэзіс анаталійскай канцэпцыі даў Л. А. Лелекаў [Лелекаў Л. А.,, 1982. - С. 33 - 34]. Калі б выхадцы з Малой Азіі былі распаўсюджвальнікамі хоць бы ранніх індаеўрапейскіх дыялектаў, то зоны пасялення расавых папуляцый светлых шатэнаў, шатэнаў, цёмных шатэнаў сярод еўрапеоідаў знаходзіліся б цяпер (як зрэшты і ў вядомыя гістарычныя эпохі) значна паўночней іх рэальнага месцавання.

 З усіх "каленаў" нашай моўнай сям'і лепш усіх храналагічна прасочваюцца арыі (індаіранцы) [Грантоўскі Э. А. Ранняя гісторыя іранскіх плямёнаў Пярэдняй Азіі, 1970. С. - 6 - 380 ; Абакумаў А. В.,2001-а. - С. 158 - 161 ; АбакумаўА. В., 2001-б. - С. 2 - 6]. Такое стала магчымым, у першую чаргу, дзякуючы дасягненням выбітнага навуковага археалагічнага кірунку - "стэпавай бронзы", заснаванай В.А. Гарадцовым. Іншымі дэшыфратарамі арыйства з'яўляюцца інда-іранскія міфалогія і эпас, першым чынам "Авеста". Ды і сама 4.5-тысячагадовая разгалінаванасць гэтай моўнай макрагрупы, храналагічная паэтапнасць яе лінгвістычных структур, старажытнасць тэкстаў, незвычайная для бронзавага веку каласальнасць ранніх індаіранскіх этнасаў і адпаведных ім археалагічных культур - сведчанне"магістральнасці" арыйскага кірунку ў любой індаеўрапейскай рэканструкцыі.

 Больш-меней верагодна можна супастаўляць моўныя і археалагічныя паслядоўнасці (падчас зваротнай храналогіі) у балтаславян, а сярод западнаіндаеўропейцаў ("кентумаўцаў") - у германцаў. "Адшукаўшы" такім чынам агульную прарадзіму ўсіх трох галін і ўзгадніўшы дадзены "эпіцэнтр" з іншымі індаеўрапейскімі падраздзяленнямі, можна будаваць (у прамой храналогіі) генеалогію нашай моўнай сям'і.

 Яркім феноменам экстэнсіўнага распаўсюду індаеўрапейцаў на паўночным захадзе Еўразіі з'яўляецца група археалагічных культур баявых сякер і шнуравай керамікі (сяр. III - сяр. II тыс. да н. э.). Хоць да паказанага часу індагерманцы былі ўжо этнічна моцна дыферэнцыяваны. Сярод плямёнаў - носьбітаў шнуравай керамікі - можна вылучыць 3 этнічных пласта.

 Першы - гэта "сярэднестогаўскія" мігранты 3-й чэцв. III тыс. да н. э. у лясную паласу Ўсходняй і Цэнтральнай Еўропы. Другі -насельніцтва круга позніх днепра-данецкіх плямёнаў, якое было"падхоплена" перасяленчым струменем са стэпу. Трэці пласт - іншыя аўтахтонныя (і не вельмі) еўрапейскія этнічныя групы.

 Першая з пералічаных катэгорый мігрантаў лінгвістычна прадстаўлена, відаць, дыялектамі усходнеіндаеўрапейскай ("сатэмаўскай") мовы. Гэта былі армянафрыгійскае, праіндаіранскае(арыйскае) і балтаславянскае прыслоўі. Носьбіты апошняга, хутчэй за ўсё, і былі кіроўным субэтнасам позняга (шнуравога) этапу сярэднестогаўскай культуры 1-й паловы 3-га тыс. да н. э. "Першасных"прабалтаславян можна супаставіць, мабыць, з яе цэнтральным сярэднестогаўска-драўляскім варыянтам [Целегін Д. Я., 1982. - С. 27].

 Познеднепраданецкія  плямёны - носьбіты аднаго з дыялектаў"кентумаўскай" мовы. Насельніцтва блізкіх да іх культур накольчата-грабеністай керамікі кан. IV - III тыс. да н. э. на тэрыторыі Чарнігава-Сумшчыны, Браншчыны, Беларусі і Польшчы -размаўляла, відаць, на іншых прыслоўях той жазаходнеіндаеўрапейскай  мовы. І, нарэшце, плямёны нарўска-валдайскага археалагічнага комплексу (гэтак жа з накольчата-грабеністым арнаментам і той жа эпохі) уяўлялі з сябе, хутчэй за ўсё, прагерманскі "кентумаўскі" дыялект. Усе гэтыя блізкія адзін да аднаго старажытныя сацыяльна-гаспадарчыя з'явы археалагічна ўзыходзяць да сярэдняга,класічнага этапу днепра-данецкай культуры [Целегін Д. Я., 1968. -C. 120 - 125, 127], які ў эканамічным, палітычным і лінгвістычным плане і з'яўляецца, па нашым меркаванні, непадзеленым заходнеіндаеўрапейскім этнасам канца 3-й чэцв. IV тыс. да н. э. [блок-cхема].

 Апошні з раней пералічаных пластоў фармавання насельніцтва культур "шнуравай керамікі" - даіндаеўрапейскія насельнікі рэгіёнаў абхопленых вышэйзгаданай падвойнай індагерманскай хваляй. Cярод дадзенага кангламерату былі магчымыя індаеўрапейцы ілліра-пеласгцкага і хетта-лувійскага паходжання. Гэтыя адгалінаванні вылучыліся з нашай моўнай агульнасці дзесьці на мяжы 5 - 4 тыс. да н. э. (адначасова з продкамі "сатэмаўцаў") з "прарадзімы" індагерманцаў [карта-схема].

 В. Н. Даніленка прасочвае да пач. IV тыс. да н. э.значныя ўплывы накольчата-грабенёвага арнаменту ў археалагічных матэрыялах Босніі і ў Сярэднім Падунаў’і  [ДаніленкаВ.Н., 1969. - С. 217]. Накольчата-істужачны этап сваёй "дунайскай культуры" прасочвае і Г. Чайлд [Чайлд Г., 1952. - С. 156 - 159]прыкладна для гэтай жа эпохі. Даніленка меркаваў, у сувязі з гэтай  з'явай, значную міграцыю днепра-данецкіх плямёнаў (ужо ранняга яе этапу) далінай Дуная менавіта ў пач. IV тыс. да н. э. Пазней (на мяжы IV- III тыс.) некаторая частка праіллірыйцаў магла прасунуцца на поўнач ад Заходніх Карпат, Судзет і Рудных гор [Чайлд Г., 1952. - С. 253 - 256],дзе затым і патрапіла, магчыма, спачатку ў "шарападобны -амфарны" (праэллінскі !), а затым і ў "шнура-керамічны" (балтаславянскі  у сваёй зародкавай аснове) этна-генетычныя катлы.

 Асіміляцыйныя працэсы ў апошнім насілі складаны характар. У найболей усходніх яго групах (сярэднядняпроўская культура, валынскія "баявыя сякеры", фацьянаўскі археалагічны феномен і інш.) пераможцам выйшла "сатэмаўская" мова, але са значным напластаваннем"кентумаўскіх" лексічных запазычанняў. Іншыя "шнуравікі" вызначыліся (падчас свайго этнагенезу) перавагай заходнеіндаеўрапейскіх лінгвістычных кампанентаў (у т. л. "ладзьевікі"-прагерманцы).

 БЛОК-СХЕМА -- ЭТНА-ГЕНЭТЫЧНАЕ РАЗГАЛІНАВАННЕ ІНДАЕЎРАПЕЙЦАЎ

 

 

 Як бачна, усе індаеўрапейскія "ствалы" : "сатэмаўцы", "кентумаўцы", хетта-лувійцы, ілліра-пеласгі, прадстаўнікі іншых ранніх грабеніста-накольчатых археалагічных груп (мовы якіх так і засталіся па-эпіграфічнаму незафіксаванымі) рэтраспектыўна ўзыходзяць да аднаго "эпіцэнтра". Гэта ранняя днепра-данецкая культура апошняй чвэрці V тыс. да н. э. [карта-схема]. Адпаведнае дадзенай археалагічнай агульнасці этна-племянное адзінства і ёсць непадзеленыя(тады яшчэ) індагерманцы [Берэзанська С. С., 1987. - С. 22 - 34]. Да такой высновы ў 80-е гг. прайшоўшага стагоддзя прыйшла і ўкраінскі археолаг С. С. Берэзанская. Некаторыя даследнікі рэканструююць саманазву старажытных індаеўрапейцаў - віры [Чайлд Г., 1952. - С. 241]. Неалітычнае насельніцтва днепра-данецкай культуры ўжо займалася прымітыўнымі жывёлагадоўляй і рамяством, а таксама зачаткавым земляробствам [Целегін Д.Я., 1968. - C. 115 - 118]. Гэта дае падставы увязаць з дадзенымі ўкладамі ўсе моўныя рэканструкцыі гаспадарчага і культурнага аблічча старажытных індагерманцаў [ДаўгапольскіА. Б., 1966. - С. 27 - 28].

 Днепра-данецкая культура Харкаўшчыны і Луганшчыны на мяжы V-IV тыс. да н. э. распаўсюдзілася на вялікую частку тэрыторыі Ўкраіны, поўдзень Беларусі. (Г.І. На жаль, даследнік робіць тут вялікую памылку, бо днепра-данецкая культура ўзяла свой пачатак з мезалітычных культур Беларусі, якія змяшаліся у нізоўях даліны Прыпяць і стала далей развівацца на тэрыторыі Украіны, змяшаўшыся паступова з трыпальскай і далей пайшла на поўдзень Украіны. Безумоўна, што днепра-данецкая культура стала субстратам да сярэднестогаўскай. Наогул, гэтая культура разышлася вельмі далёка за межы сваёй радзімы).  Ужо ў 1-й палове IV тыс. да н. э. сфармаваліся"даччыныя" утварэнні: "Сярэдні Стог", дзве "дунайскія міграцыі",магчыма і інш. Індаеўрапейцы пачалі лінгвістычна дыферэнцыявацца,асіміляваць іншыя плямёны, асобныя іх групы самі паглынаюцца (як фацьянаўцы) больш удачлівымі суседзямі. Перыяды пашырэння змяняюцца адступамі (напрыклад пад націскам трыпальцаў у кан. IVтыс. да н. э. [ПаўленкаЮ. В., 1994. - С. 30 - 31, 83 - 161]),частковым заняпадам і наадварот. (Г. І. да ведама: трыпальцы змяшаліся з носьбітамі днепра-данецкай культуры. Носьбіты днепра-данецкай культуры былі краманьёнцамі “нардычнага тыпу”, высокага росту, магутнага целаскладу з каменнымі сякерамі, а трыпальцы: мужчыны міжземнаморскай расы (рост сярэдні, далікатнага целаскладу) і жанчыны таго ж  краманьёнскага “нардычнага тыпу”, што і носьбіты днепра-данецкай культуры. Мужчыны мелі еўрапейскую балканскую гаплагрупу I1b, а вось краманьёнцы “нардычнага тыпу” - R1a (другіх гаплагруп на радзіме днепра-данецкай культуры не існуе. М. Гімбутас дапусціла памылку засяліўшы тэрыторыю Беларусі спачатку “старай Еўропай”, фактычна міжземнаморскай (балканскай расай), а потым арыямі.)

 Карта-схема першапачатковай дыферэнцыяцыі індагерманцаў:

 Умоўныя пазначэнні:

 ВІРЫ - гіпатэтычная саманазва індаеўрапейцаў

 - межы 1 эт. днепра-данецкай да-культуры

 - перасяленні індаеўрапейцаў

 - міграцыі іншых народаў

 - першапачаткова вылучыўшыяся групы з індаеўрапейскай агульнасці

 - "сатэмаўцы" (лінгвістычныя продкі балта-славян, арыяў, албана-фракійцаў і армяна-фрыгійцаў)

 - хетта-лува-мінойцы

 - ілліра-пеласга-протафілісцімляне

 P. S. Подробнее по этой теме http://slavica.maillist.ru/abakumov/?mat=49

 

http://slavica.abakumov.kiev.ua/katalogmain/katalogmain-5/slobozansina---prarodina-indoevropejcev

 Прапаную матэрыялы пра днепра-данецкую культуру і яе вытокі:

ПАЛЕАЛІТ

 Познепалеалітычныя стаянкі

 Даследаваны дзве познепалеалітычныя стаянкі – Юравічы (Калінкавіцкі раён Гомельскай вобласці з арыньякскімі старажытнасцямі, выяўленая Ю. Попелем у 1928 годзе) і Бердыж (Чечэрскі раён Гомельскай вобласці (Усходні гравет), выяўленая К. Палікарпавічам). Узрост стаянкі Юравічы вызначаны прыкладна ў 26 тысяч гадоў, а стаянкі Бердыж - у 24 тысячы гадоў. Таксама вядомыя асобныя знаходкі крэмневых прылад працы палеалітычнага выгляду непадалёк ад Бердыжа, а таксама поруч вёсак Абідавічы Быхаўскага раёна Магілёўскай вобласці і Свецілавічы Веткаўскага раёна Гомельскай вобласці.

 У сувязі з неспрыяльнымі кліматычнымі ўмовамі, выкліканымі аблядненнем, быў заселены толькі поўдзень тэрыторыі сучаснай Рэспублікі Беларусь. Лічыцца, што для насельнікаў стаянак ключавое значэнне мела паляванне (у Бердыжы, у прыватнасці, былі знойдзены косткі 50 мамантаў, хоць сапраўды невядомая працягласць сталага знаходжання людзей на стаянцы). Збіральніцтва не было распаўсюджана з-за блізкасці ледніка і суровых кліматычных умоў. Падчас раскопак стаянкі Юравічы была знойдзена пласцінка з біўня маманта з арнаментам у выглядзе рыбінай лускі.

 Наступ ледніковага максімуму прымусіла насельнікаў стаянак перамясціцца на поўдзень, за межы тэрыторыі сучаснай Беларусі.

 Прыкладна ў XIII тысячагоддзі да н. э. пачаўся адступ ледніка, і пачаўся перыяд верхняга палеаліту. Пачалося новае засяленне тэрыторыі сучаснай Рэспублікі Беларусь.

 Археалагічныя культуры верхняга палеаліту

 

 Карта найвялікага пашырэння арэала Свідэрскай культуры.

 У эпоху фінальнага палеаліту ў Сярэднім Падняпроўі з'явіліся селішчы грэнскай культуры. З захаду пачалося засяленне плямёнамі свідэрскай культуры. Вядомыя таксама селішчы іншых археалагічных культур, у тым ліку арэнбургскай, тардэнуазскай.

 Засяленне адбывалася пераважна ўздоўж берагоў рэк; заставаліся галоўным чынам незаселенымі водападзелы рэк.

 Мезаліт

 

 Каля X тысячагоддзя да н. э. завяршыўся ледніковы перыяд, і пачалася эпоха мезаліту. Тым часам тэрыторыя сучаснай Беларусі была заселена канчаткова. Вядома больш 120 мезалітычных селішчаў, сярод якіх ёсць як сезонныя стаянкі, так і невялікія сталыя селішчы.

 Мезаліт характарызаваўся павелічэннем колькасці відаў флоры і фауны. У сувязі з гэтым, акрамя палявання, распаўсюдзіліся таксама рыбалоўства і збіральніцтва. У мезаліце з'яўляецца лук (з касцянымі і каменнымі наканечнікамі стрэл), што значна павялічвае эфектыўнасць палявання. Найболей распаўсюджаным тыпам жылля эпохі мезаліту на тэрыторыі Беларусі былі лёгкія пабудовы дыяметрам каля пяці метраў на аснове канструкцый з жэрдак, круглыя ці прастакутныя ў плане. Селішчы размяшчаліся на ўзвышшах зблізку рэк і азёр.

 Шматлікія помнікі мезаліту вельмі нагадваюць помнікі свідэрскай культуры, аднак маюць і шэраг рыс, якія збліжаюць іх з аўтахтонным насельніцтвам, якія прыйшлі ўслед за адступам ледніка ледзь раней. Ёсць шмат сведчанняў таго, што на тэрыторыю Беларусі мігравалі людзі і з іншых рэгіёнаў: з поўдня, з усходу і з Цэнтральнай Еўропы.

 Археалагічныя культуры мезаліту:

 - Грэнская культура (пачатак - у эпоху фінальнага палеаліту; вядома больш 10 стаянак)

 - Каморніцкая культура

 - Яніславіцкая культура (вядома больш 10 стаянак)

 -Днепра-дзяснінская культура (вядома больш 30 стаянак)

 -Свідэрская культура

 -Кундская культура (вядома тры стаянкі, Верхнядзвінскі і Полацкі раёны)

 -Нёманская культура (даследавана больш 10 стаянак)

 -Кудлаеўская культура

 -Нетыпізаваныя селішчы са змяшанай матэрыяльнай культурай (раён возера Нарач і іншыя селішчы)

 -магчыма, Тардэнуазская культура.

 Неаліт

 У перыяд неаліту адбываўся працэс пераходу ад прысвойваючай да вырабляючай гаспадаркі, аднак на тэрыторыі Беларусі асноўную ролю працягвалі адыгрываць рыбалоўства і паляванне, а ў басейне Дзвіны шырокі распаўсюд вырабляючай гаспадаркі ставіцца да позняга неаліту.

 Пачатак неаліту на тэрыторыі Беларусі датуецца з'яўленнем керамікі (канец 5 тысячагоддзя да н. э. у Палессі і першая палова 4 тысячагоддзя да н. э. у цэнтральных і паўночных раёнах). У эпоху неаліту людзі навучыліся вытворчасці высакаякасных прылад працы і зброі з крэменя. На стаянках эпохі неаліту сустракаюцца косткі кабана, лася, зубра, мядзведзя, казулі, бабра і барсука. Знойдзены таксама рыбалоўнае прыладдзе і рэшткі прымітыўных лодак; мяркуецца, што асноўным аб'ектам рыбалоўства быў шчупак. Вядома не меней 700 селішчаў неаліту на тэрыторыі сучаснай Беларусі, 80 % якіх ставяцца да позняга неаліту. Галоўным чынам неалітычныя селішчы (адкрытага неумацаванагатыпу) размяшчаюцца па берагах рэк і азёр, што злучана з вялікім значэннем рыбалоўства ў гаспадарчым жыцці.

 Археалагічныя культуры неаліту

 

 Еўропа неаліту, IV тыс. да н. э.:

 - Культура ямачна-грабеністай керамікі, - Днепра-данецкая культура, - Расенская культура, Культура накольчатай керамікі.

 Нарўская і Верхнедняпроўская культуры

 Верхнедняпроўская культура (верхняе Падняпроўе) пакінула да 500 вядомых стаянак, з якіх даследавана толькі каля 40. На раннім этапе носьбіты культуры выраблялі таўстасценныя гаршкі, арнаментацыя выраблялася ямачныміўдаўленнямі і адбіткамі грабянца. На познім этапе сталі з'яўляцца больш тоўстагорлыягаршкі з больш складанымі кампазіцыямі ў арнаменце.

 Існавала круглае і авальнае жыллё, на познім этапе паглыбленае ў зямлю. Уплыў на культуру звонку назіраецца толькі ў канцы неаліту. Мяркуецца, што верхнедняпроўская культура была злучана з фіна-ўграмі.

 Нёманская культура

 Нёманская культура распаўсюджана ў басейне Нёмана (а таксама ў паўночна-усходняй Польшчы і паўднёва-заходняй Літве). Арэал культуры распаўсюджваўся на поўдзень да вярхоўяў Прыпяці. Вылучаюць дубчайскі, лысагорскі і дабраборскі перыяды (падставай для класіфікацыі служыць адрозненне ў метадах вырабу керамікі). Лічыцца, што культура пачала фармавацца яшчэ ў познім мезаліце.

 Для культуры былі характэрны наземнае жыллё. Посуд нёманскай культуры вострадонны, на раннім этапе недастаткова абпалены. У гліне сустракаюцца сляды расліннасці. Паверхня сценак выраўноўвалася разчэсваннем грэбнем.

 У канцы III тысячагоддзя да н. э. прадстаўнікі нёманскай культуры адышлі на поўнач пад уплывам культуры шарападобных амфар.

 Днепра-данецкая культура

 Днепра-данецкая культура (канец V - пачатак II тысячагоддзя да н. э.) лакалізуецца ва ўсходнім Палессі (басейн ніжняй Прыпяці) і Правабярэжжа Дняпра да Бярэзіны. Помнікі культуры ў Беларусі ідэнтычныя помнікам на паўночнай Украіне. Вядома каля 150 стаянак культуры на тэрыторыі Беларусі. Мяркуецца, што носьбіты гэтай культуры казалі на праіндаеўрапейскай мове.

“У генафондзе беларусаў намі выяўлены 12 гаплагруп Y храмасомы: E3b1, E3b3, G2,I(xI1a,I1b,I1c), I1a, I1b, I1c, J1, J2,N3, R1a,R1b3. Найболей распаўсюджаны ў беларусаў чатыры гаплагрупы: R1a, I1b, N3, R1b3 (чашчыня кожнай з гэтых гаплагруп - больш 5%, гаплагрупы пералічаны ў парадку змяншэння чашчыні). Найвялікая частка генафонду беларусаў прадстаўлена гаплагрупай R1a (60%), і гаплагрупай I1b (17%).”

 Днепра-данецкая культурнаяагульнасць

 Днепра-данецкая культурнаяагульнасць (марыупальская культура) - усходнееўрапейская субнеалітычная археалагічная культура 5-3-е тыс. да н. э., пераходная да земляробства. Назва прапанавана В. Н. Даніленка ў 1956 годзе і пазней прынята Д. Я. Целегіным і іншымі археолагамі.

 Асноўны занятак носьбітаў культуры - паляванне і рыбалоўства. Хоць на стаянках сустракаюцца косткі сабак, свінняў і буйнай рагатай скаціны, косці дзікіх жывёл пераважаюць. Селішчы складаліся з зямлянак. Пахаванні ў выглядзе інгумацыі, часцей не ў індывідуальных, а ў брацкіх магілах, якія выкарыстоўваліся шматкроць. Рэшткі пасыпалі охрай.

 Днепра-данецкая кераміка падобная з посудам заходніх субнеалітычных культур: Эртэбелле, Свіфтэрбанцкай і культур французскага субнеаліта - і адрозніваецца ад кухоннага начыння культуры лінейна-істужачнай керамікі, якая распаўсюдзілася ў тую эпоху па цэнтральнай Еўропе з Балканскім неалітам.

 Падобная з суседнімі культурамі, якія засялялі басейны Дняпра (трыпольская культура) і Волгі, у прыватнасці, з самарскай культурай (у сярэднім Паволжы). Вядомы адмысловец у вобласці першабытнай археалогіі Ўсходняй Еўропы Д. Я. Целегін лічыў, што крыніцай культуры быў мезаліт поўдня Беларусі, гэта значыць досыць верагодная сувязь з папярэдняй буга-днестроўскай культурай. Культура займала арэал ад Віслы да Дняпра, але прыхільнікі курганнай гіпотэзы, распаўсюджваючы яе і на роднасныя культуры, даводзяць да Волгі і Урала і лічаць, што носьбіты гэтага культурнага комплексу казалі на праіндаеўрапейскай мове. Днепра-данецкая культура была першапачатковым агменем для культуры ямачна-грабеністай керамікі, якая распаўсюдзілася на поўнач, рухаючыся праз Валдай на тэрыторыю Фінляндыі.

 Днепра-данецкая культура эвалюцыянавала ў сярэднестогаўскую культуру.

 У прадстаўнікоў днепра-данецкай культуры былі выяўлены мітахандрыяльныягаплагрупы C, C4a2, H, U3, U5a1a і, меркавана, T.

“У генафондзе сучасных беларусаў выяўлены 23 гаплагрупы мтднк: C, F, G, H, HV, I, J, K, N, N1b, pre-HV, pre-V, R, T, U2, U3, U4, U5a, U5b, U7, U8(xK), V, W. З іх 17 сустракаюцца з сярэдняй чашчынёй, якая задавальняе 1% крытэру палімарфізму. Найболей распаўсюджаны ў беларусаў чатыры гаплогруппы: H, J, U5a, T (чашчыня кожнай з гэтых гаплагруп - больш 5%, гаплагрупы пералічаны ў парадку змяншэння чашчыні). Найвялікая частка генафонду беларусаў прадстаўлена гаплагрупай H (38%), а астатнія частыя гаплагрупы J, U5a, T сустракаюцца ў 4 разы радзей (7-10%). Сёння у беларусаў мітахандрыяльныхгаплагруп больш чым у носьбітаў днепра-данецкай культуры, але ж колькі часу прайшло ”.

 Прадстаўнікі днепра-данецкай культуры мелі краманьёнскі антрапалагічны тып. І. Д. Пацехіна ў чэрапах з Ясінаваткі вылучыла два розных антрапалагічных тыпа: мужчынскія чэрапы - еўрапеоідныя, жаночыя чэрапы - мангалоідныя (найблізкія аналогіі да чэрапоў ранніх фіна-угроў выяўляюцца ў магільніку Фафанава на правым беразе Селенгі у Прыбайкалле, VI тыс. да н. э.). Т. І. Аляксеева і археолаг В.І. Непрына мяркуюць, што з'яўленне брахікраннага кампанента ў днепра-данецкіх плямёнаў злучана з кантактам гэтых плямёнаў з папуляцыямі культуры ямачна-грабеністай керамікі.

https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%94%D0%BD%D0%B5%D0%BF%D1%80%D0%BE-%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%86%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0

 З матэрыялаў бачна, што навукоўцы радзімай днепра-данецкай культуры прызнаюць поўдзень Беларусі і што яе носьбіты казалі на праіндаеўрапейскай мове. А кали так, то і радзіма праіндаеўрапейскай мовы ёсць Палессе Беларусі і як не дзіўна якраз там дзе і зарадзілася руська мова на базе мясцовай.

 Яшчэ адзін варыянт днепра-данецкай культуры:

 З канца 5 да пачатку 2 тыс. на тэрыторыі ўсходняга Палесся ў басейне ніжняй Прыпяці і Правабярэжжы Дняпра да Бярэзіны жылі неалітычныя плямёны днепра-данецкай культуры, якая распаўсюджвалася далей на поўдзень на Кіеўскую, Чарнігаўскую і Палтаўскую вобласці Украіны. Нягледзячы на вялікі пляц пры малаважнай колькасці насельніцтва, яна адрознівалася прыкметным культурным адзінствам. У Беларусі вядома да 150 стаянак (ці месцазнаходжанняў), размешчаных некалькімі групамі ў далінах рэк.

 У развіцці культуры вылучаюць тры перыяды. У раннім перыядзе кераміка прадстаўлена дрэнна абпаленым гаршком. У цеста падмешвалі кудзелістую расліннасць. Посуд арнаментаваны паясамі грабеністых адбіткаў і перасякальных ліній.

 Крэмневы інвентар нагадвае мезалітычны. Сустракаюцца мікраліты: трапецыі, дробныя скошаныя лёзы. Сякеры архаічнага тыпу з асімітрычным лязам. Даследаваліся стаянкі Юравічы (Калінкавіцкі р-н), Слабодка, Пхоў (Мазырскі р-н), Юркавічы, Азёрнае (Люблінскі р-н), Ломыш, Краснаселле (Хойніцкір-н).

 Жылішчы наземныя, прастакутныя 4,5 х 8 м. з агменямі, часам выкладзеныя камянямі. Магільнікі на тэрыторыі Беларусі не знойдзены, але яны добра вядомыя на Ўкраіне, дзе прадстаўлены выцягнутымі трупапакладаннямі.

 З першай паловы 4 тыс. культура ўступае ў другі перыяд, на які даводзіцца яе росквіт. Культура значна пашырае сваю тэрыторыю, дасягаючы на поўдні Азоўскага мора.

 У апрацоўцы крэменя распаўсюджана двухбаковая аббіўка і рэтуш. Па-ранейшаму характэрна прысутнасць мікралітаў. Распаўсюджаны пласціністыя і трохкутныя наканечнікі стрэл, скрабкі, нажы, разцы, праколкі, сякеры, цеслы. Вядомыя вырабы з косткі і рога. Цікавыя сярпы з драўлянай ці рагавой асновай, у пазах якіх умацаваны крэмневыя лёзы. Сустракаюцца шліфаваныя сякеры-цеслы. Гаршківострадонныя, у канцы неаліту з'яўляюцца плоскадонныя. Вонкавая паверхня пасудзін гладкая. Пад венцам ці пад краем маецца пояс глыбокіх круглых ямак. Астатняя частка ўпрыгожвалася пераважна грабеніста-накольчатым арнаментам. На адным з гаршкоў, знойдзеных у Юравічах наколамі намаляваны фігурка чалавека і качачкі.

 У матэрыялах лясной зоны адчуваецца некаторае адставанне ў развіцці ад больш паўднёвых стэпавых раёнаў. Насельніцтва па-ранейшаму вяло лад жыцця паляўнічых, рыбаловаў і збіральнікаў.

 Трэці перыяд (другая палова 4-га- першая палова 3-га тыс. да н.э.) адзначаны пранікненнем у стэпавыя вобласці днепра-данецкай культуры індаеўрапейскіх жывёлагадоўцаў і земляробаў, паступова якія асімілявалі мясцовыя плямёны. У лясной жа паласе на тэрыторыі Беларусі носьбіты днепра-данецкай культуры працягвалі існаваць да пачатку II тыс. Гэту частку днепра-данецкай культуры завуць яе палескім варыянтам

http://studopedia.ru/11_228620_dnepro-donetskaya-kultura-v-vostochnom-polese.html

 У сувязі вялікай ролі днепра-данецкай культуры у развіцці чалавецтва падаю яшчэ некаторыя сведчанні.

ДНЕПРА-ДАНЕЦКАЯ КУЛЬТУРА

 На водападзеле паміж Танаісам (р. Дон) і Барысфенам (р. Днепр), у далінах незвычайна прыгожага ўзвышша, узнікла і стала хутка развівацца старажытная індаеўрапейская культура - Днепра-Данецкая.

 Вядомы адмысловец у вобласці першабытнай археалогіі Ўсходняй Еўропы Д.Я. Целегін лічыў, што крыніцай культуры быў мезаліт поўдня Беларусі.  Культура займала арэал ад Віслы да Дняпра, але прыхільнікі курганнай гіпотэзы, распаўсюджваюць яе і на роднасныя культуры, даводзяць да Волгі і Урала і лічаць, што носьбіты гэтага культурнага комплексу казалі на праіндаеўрапейскай мове.

 Спачатку гэта вобласць складалася з данецкай, кукрэкскай (дняпроўскага варыянту) і яніславіцкай (рудавастроўскага варыянту) культур.У склад вобласці ўвайшлі таксама носьбіты постарэнсбургскіх і постсвідэрскіх традыцый (Выжэўка, Пустынка 5).

 Непасрэднымі продкамі днепра-данецкіх плямёнаў былі носьбіты днепрапрыпяцкай і данецкай культур, якія пражывалі ў Валыні, Палессі, і ў лесастэпавай зоне міжрэчча Дняпра і Паўночнага Данца. У раннім неаліце яны актыўна прасоўваліся ў стэпавае Падняпроўе, асімілюючы мясцовае насельніцтва. Менавіта ў гэтай зоне Украіны, асабліва ў Надпарожжы і Прыазоў’і, даследавана большасць неалітычных вялікіх калектыўных некропаляў: Марыупальскі, Вільнянскі, Воўнізькі, Нікопальскі, Ясінувацкі, Лісагірскі ды інш. Акрамя таго, яны вядомыя ў паўднёвай частцы Сярэдняй Надднепраншчыны (Бузькі, Александрыіўскі, Асіпіўка, Засуха і таму падобнае) і на поўначы Крыму (Далінка). Згаданыя помнікі, якія выняты з магільнікаў марыупальскага тыпу, былі пакінуты людзьмі трох роднасных культур днепра-данецкай агульнасці - надпарожскай, кіева-чаркаскай і данецкай. Падчас раскопак гэтых унікальных помнікаў выяўлена звыш тысячы шкілетаў, для якіх характэрна прамое становішча на спіне.

 Антрапалагічнаеаблічча

 

 

 Вальненскі магільнік Днепра-Данецкай культуры

 

 

 Скульптурная рэканструкцыя выканана па чэрапе мужчыны з пахавання № 17 магільніка Васільеўка III

 Стваральнікі Днепра-Данецкай культуры адрозніваліся магутным ростам і сілай (сярэдні рост 189 см.). Яны мелі краманьёнскі  антрапалагічны тып (краманьёнцы "нардычнага" тыпу). Яны блізкія з прадстаўнікамі мезаліту Паўночнай Еўропы (Эртэбелле).

 Гэтыя волаты займаліся паляваннем і рыбнай лоўляй і нароўні з гэтым выраблялі керамічны посуд, выгадоўвалі культурныя расліны і выпасвалі буйнае і дробнае рагатае быдла.

 Днепра-Данецкая культура падобная з суседнімі культурамі, якія засялялі басейны Дняпра (Трыпольская культура, 5400 - 3600 гг. да н. э.) і Волгі, у прыватнасці, з Самарскай культурай (у сярэднім Паволжы).

 9 тыс. гадоў да н. э. адбылося вылучэнне індаеўрапейскай мовы з барэальнай мовы. (Культуры: МАГЛЕМАЗЕ. ЯНІСЛАВІЦКАЯ КУЛЬТУРА).

 Трыпальскія плямёны ўваходзілі ў лік моўных продкаў.

 Носьбіты Днепра-Данецкага культурнага комплексу казалі на індаеўрапейскай мове.

 Селішчы

 Селішчы складаліся з зямлянак, выяўлены рэшткі вогнішчаў.

 Гаспадарка - рыбалоўства, паляванне, збіральніцтва, гадоўля дамашніх жывёл (бык, свіння), земляробства (адбіткі зерняў ячменю на кераміцы). Хоць на стаянках сустракаюцца косткі сабак, свінняў і буйнай рагатай скаціны, косці дзікіх жывёл пераважаюць.

 На селішчах днепра-данецкай культуры з Сабачак і Сярэдняга Стога выяўлены нават дамашні конь.

 Кераміка

 Да ранняга перыяду ставяцца вострадонныягаршкі з расліннай прымешкай у цесце. Паверхня пакрыта грабеністым ці лінейным штампам. Грабянец фармуе гарызантальныя шэрагі, елкавыя кампазіцыі, пункціры. Венцы прамыя ці плаўна звужаюцца: некаторыя гафраваны, што паказвае на прыналежнасць да развітага этапу гэтай культуры.

 Крэмневыя прылады - мікраліты, сякеры. Існуюць крэмневыя сякеры, нажы, наканечнікі стрэл і дзід, сланцавыя цеслы, сякеры, "чоўны".

 Пахаванні

 Пахаванні ў выглядзе інгумацыі, часцей не ў індывідуальных, а ў брацкіх магілах, якія выкарыстоўваліся шматкроць.

 З'яўляюцца вялікія магільнікі (Дзерэіўскі - 161 пахаванне, Мікольскі - 83), не меўшыя вонкавых прыкмет. Пахаванні - калектыўныя (ад 2 да 13 у адной магільнай яме). Пахаваныя ляжалі ў выцягнутым становішчы на спіне, засыпаныя чырвонай охрай; пахавальны інвентар складаюць пранізкі з каменя, косці і ракавін, пласціны з іклаў кабана, падвескі з зубоў аленя; у Мікольскім магільніку - медныя вырабы: кольца, пранізкі, залатая пласціністая падвеска, сякеры, нажы, наканечнікі дзід, булавы (Ніжневолжская культура, Культура баявых сякер, Ямная культура, Катакомбная культура.); кераміка ў магільніках адсутнічае.

lubovbezusl.ru/publ/istorija/istorija/o/70-1-0-2024

 З гэтых матэрыялаў бачна, што першымі насельнікамі ў Беларусі былі краманьёнцы "нардычнага" тыпу, якія  адрозніваліся магутным ростам і сілай (сярэдні рост 189 см.). Гэта і былі асілкі, волаты і валатоўны. Легенда аб волатах, асілках і валатоўнах не выдумка. Вось ён, як кажуць “ген выстраліў”

Фёдар Андрэевіч Махноў нарадзіўся 6 (18) чэрвеня 1878 года ў беднай сялянскай сям'і на сялібе, непадалёк ад вёскі Касцюкі.

 Фёдар Махноў мог разбіць цэглу рабром далоні, падняць платформу з трыма музыкамі, разагнуць падкову і згарнуць спіраллю тоўсты металічны джгут.

 Рост яго... 2,85 метра, вага 182 кілаграма. Даўжыня яго далоні - 32 сантыметра, а ступні - 51 сантыметр.

 Постаць Махнова была непрапарцыйнай - ногі ў параўнанні з целам значна даўжэй, чым у звычайнага чалавека.

 У яго боце мог з галавой схавацца 12-гадовы падлетак. Каб зняць з волата мерку, краўцы станавіліся на стол і крэсла.

 Вушы волата былі даўжынёй 15 см, вусны шырынёй 10 см.

 У кальцо, якое Волат насіў на пальцу, вольна праходзіў срэбны рубель.

 Але ездзіць на каню конна Махноў  так і не змог - як ні ўсаджваўся, ногі ўсё адно валачыліся па зямлі.

 На сняданак Махноў з'ядаў 20 яйкаў, 8 круглых буханак хлеба з маслам, выпіваў пару літраў чаю. Абед волата - 2,5 кілаграма мяса, кілаграм бульбачкі, тры літра піва. Вячэра - тазік садавіны, яшчэ 2,5 кілаграма мяса, тры буханкі хлеба, 2 літра чаю. Перад сном мог яшчэ перакусіць - з'есці паўтара дзясятка яйкаў, выпіць літр малака.

 Вось такія волаты жылі ў Беларусі і думаю, што не памыляюся калі скажу, што і гэта ёсць нашы продкі-арыі з гаплагрупай R1a. Магчыма тут і нарадзіўся першы продак арыяў.

 Сёняшнія беларусы дацягваюць толькі да сярэдняга росту нашых волатаў:

 баскетбаліст Аляксандр Куль - 2 метра 13 сантыметраў

 Бацька і трэнер Мікалай Мірны - 196,5 см

 Тэнісіст Максім Мірны - 195 см

 Акцёр Руслан Чарнецкі - 195 см

 Спявак і тэлевядучы Герман - 195 см

 Барэц Аляксандр Мядзведзь - 192 см

 Вядучы Георгій Калдун - 192 см

 Дырэктар Нацыянальнага мастацкага музея Ўладзімір Пракапцоў- 190 см

 Вядучы Юры Жыгамонт - 190 см

 Саліст групы "Лайт саунд" Зміцер Каракін - 190 см

 Вядучы "Калыханкi" Маляваныч (Аляксандр Жданавіч) - 188 см

 Таццяна Молаш - 187 сантыметраў.

 А вось і высновы нашага навукоўца Алясея Мікуліча:

 “У межах захаванасцi адзiнага генафонду беларускага этнасу з моманту яе прарадзiннага пачатку, вучоным выяўлены шэраг лакальных папуляцый, якiя маюць найменшую аддаленасць ад праэтнасу. Гэта ельская, лельчыцкая, петрыкаўская — на поўднi, полацкая i ўшацкая — на поўначы, наваградская — на паўночным захадзе. Такi складаны для пражывання край балот, як Палессе змог захаваць беларусаў у найбольш чыстым выглядзе, таму Аляксею Мiкулiчу ўдалося знайсцi надта рэдкiя групы крывi.

 Трэба адзначыць, што сабраная антрапагенетыкам iнфармацыя дае падставу меркаваць, што беларуская папуляцыя найбольш за iншых адпавядае ўсходнеславянскай продкавай супольнасцi. У генафондзе беларусаў практычна не выяўлена прыкмет мангалоiднай расы…

 Здабытыя ў экспедыцыях звесткi даюць магчымасць абазначыць храналогiю фармiравання беларускага этнасу. Даследаваны вучоным i яго калегамi генафонд пацвярджае тутэйшыя каранi беларускага этнасу i дазваляе лiчыць яго карэнным. Беларускi этнас прайшоў шлях фармiравання з часоў каланiзацыi сучаснай тэрыторыi славянамi, захаваўшы антрапалагiчныя рысы тагачасных балцкiх абарыгенаў.
Карэнныя жыхары беларуск
iх вёсак вядуць свой радавод цягам не меней як 130—140 пакаленняў.”

ГЕНАФОНД БЕЛАРУСАЎ

 Арцём ДЗЯНІКІН

 "Аналітычная газета "Сакрэтныя даследаванні"

 Даследаванні расійскіх і беларускіх навукоўцаў паказалі, што беларусы і рускія - зусім розныя генетычна і антрапалагічна этнасы. І найблізкай раднёй беларусам з'яўляюцца зусім не рускія і украінцы, а мазуры і лужыцкія  сорбы.

 Шматлікія расійскія палітыкі і палітолагі паўтараюць савецкі міф пра тое, што нібы "беларусы і рускія - амаль адзін і той жа народ", і на гэтай падставе яны лічаць неабходным уваходжанне Беларусі ў склад Расіі. Аднак адмыслоўцы выдатна ведаюць, што ў беларусаў і рускіх - рознае этнічнае паходжанне, розная антрапалогія, розныя мовы, розны ўклад жыцця, розныя традыцыі, розная рэлігія, розныя нацыянальныя характары. А праведзеныя ў апошні час даследаванні  генетыкаў Расіі і Беларусі паказалі, што ў народаў і зусім розныя гены.

 ПРА РУСКІ ГЕНАФОНД

 Кім з'яўляюцца этнічна рускія? Гэта пытанне паставіла нядаўна Акадэмія Навук Расіі - і атрымала выразны адказ (падрабязней пра гэта мы распавядалі ў нашай публікацыі "Твар рускай нацыянальнасці", №15, 2006). Расійскі часопіс "Улада" (прыкладанне да выдання "Коммерсантъ") апублікаваў артыкул Дар'і Лаане і Сяргея Петухова "Твар рускай нацыянальнасці" (№ 38, 26 верасня 2005 г., стар. 54-60), у якой паведамляецца: "Расійскія навукоўцы завяршылі і рыхтуюць да публікацыі першае маштабнае даследаванне генафонду рускага народа. Апублікаванне вынікаў можа мець непрадказальныя наступствы для Расіі і сусветнага парадку". (Яшчэ адзін аповяд пра гэтыя даследаванні ў часопісе "NEWSWEEK", 2005, № 27 (57).)

 Распавядалася, што ў 2000 годзе  Расійскі фонд фундаментальных даследаванняў вылучыў грант навукоўцам з лабараторыі папуляцыйнай генетыкі чалавека Медыка-генетычнага цэнтра Расійскай акадэміі медыцынскіх навук. Навукоўцы ўпершыню ў гісторыі Расіі змаглі на некалькі гадоў цалкам засяродзіцца на вывучэнні генафонду рускага народа. Малекулярна-генетычныя вынікі першага ў Расіі даследавання генафонду тытульнай нацыянальнасці рыхтуюцца да публікацыі ў выглядзе манаграфіі "Рускі генафонд".

 Часопіс "Улада" прыводзіць некаторыя дадзеныя даследаванняў. Так, апынулася, што рускія - гэта ніякія не "ўсходнія славяне", а фіны. Так, па Y-храмасоме генетычная адлегласць паміж рускімі і фінамі Фінляндыі складае ўсяго 30 умоўных адзінак (блізкае сваяцтва). А генетычная адлегласць паміж рускім чалавекам і так званымі фіна-вугорскімі народнасцямі (марыйцамі, вепсамі, мардвой і інш.), якія пражываюць на тэрыторыі РФ, роўна 2-3 адзінкам. Прасцей кажучы, генетычна яны ІДЭНТЫЧНЫЯ.

 Вынікі аналізу мітахандрыяльнай ДНК паказалі, што яшчэ адна найблізкая радня рускіх, акрамя фінаў Фінляндыі, - гэта татары: рускія ад татараў знаходзяцца на той жа генетычнай адлегласці ў 30 умоўных адзінак, якія адлучаюць іх ад фінаў.

 Аналіз генафонду беларусаў паказаў, што яны вельмі далёкія генетычна ад рускіх і фактычна ідэнтычныя паўночна-усходнім палякам - гэта значыць мазурам Мазовы.(Г.А.: Ведама што так – гэта ж  беларускае Падляшша, вотчына Багуслава Радзівіла ды Беласток). Гэта значыць, вывучэнне генафонду толькі пацвердзіла гістарычныя рэаліі: беларусы - гэта заходнія балты (з некаторай прымешкай славянскай крыві), а рускія - гэта фіны.

 Кіраўнік даследавання Е.В. Баланоўская паказвае, што прыйшлося "разгледзець дадзеныя шматлікіх сістэм - антрапалогіі (саматалогіі, дэрматагліфікі, аданталогіі), класічнай генетыкі (групы крыві, бялкі крыві), тысяч прозвішчаў, дадзеныя па розных сістэмах ДНК маркераў (аўтасомных, Y-храмасомы, мітахандрыяльнай ДНК).

 …Мы сабралі разам два велізарных масіва інфармацыі пра рускі народ, назапашаныя за шматлікія дзесяцігоддзі антрапалогіяй і генетыкай. Мы правялі два новых даследаванні - ДНК і прозвішчаў. І прыдумалі спосаб, як параўнаць гэтыя чатыры сістэмы гэтак розных прыкмет - антрапалогіі, класічнай генетыкі, малекулярнай генетыкі, прозвішчаў. Мы будавалі кампутарныя генагеаграфічныя карты для кожнай прыкметы. Напрыклад, для антрапалогіі - карту росту барады; для класічнай генетыкі - карты сустракаемасці  генаў груп крыві; для малекулярнай генетыкі - карту гена ўстойлівасці да Сніду; для прозвішчаў - карту сустракаемых  Івановых ва ўсіх частках рускага арэала. Чатыры гэтак розных сістэмы, і ў кожнай - шмат прыкмет. Для кожнага створана карта. А затым атрымалі "абагульненыя" карты для кожнай сістэмы прыкмет. І пасля гэтага ўпершыню маглі параўнаць усе дадзеныя пра рускі генафонд".

 Яна таксама адзначыла: "Наша "адкрыццё" ў тым, што зусім розныя навукі і прыкметы - антрапалогія, генетыка, прозвішчы - цалкам згодны адзін з адным і, дапаўняючы адзін аднаго, малююць агульны партрэт рускага генафонду. Прычым рускі генафонд тут, да шчасця, не самотны. Яшчэ да вывучэння рускага генафонду мы зрабілі аналагічны накід партрэта генафонду народаў Усходняй Еўропы, уключаючы ў яго і народы "блізкага замежжа" (ад Чорнага мора да Балтыкі), і Каўказа, і Прыуральля. І выявілі зноў аднагалоснасць сведак! Хоць партрэт генафонду народаў Усходняй Еўропы апынуўся зусім іншым - хвалі генафонду вынікалі ва Ўсходняй Еўропе не па восі "поўнач-поўдзень", як у рускім генафондзе, а па восі "захад-усход". Таму і для рускага генафонду - займаўшага велізарную частку Усходняй Еўропы - мы чакалі ўбачыць усё тую ж усходнееўрапейскую заканамернасць. Але няма! Рускі генафонд выявіў свой уласны будынак, злучаны  з яго ўласнай гісторыяй. Аднак ўсе генафонды ў роўнай ступені важныя і цікавыя. Для нас рускі генафонд важны не сам па сабе. Гэта надзвычай складаны, але выдатна цікавы мадэльны аб'ект для папуляцыйных генетыкаў, якімі мы і з'яўляемся. Для нас рускі генафонд - гэта генафонд з рускім абліччам і ў рускіх адзеннях. Для нас важна разглядзець у ім агульныя рысы генафондаў, знайсці прылады іх вывучэння".

 КАНЕЦ МІФА ПРА "ЎСХОДНІХ СЛАВЯН"

 Вынікі даследаванняў сапраўды шакавалі шматлікіх у Расіі - бо рускія апынуліся генетычна і антрапалагічна - фінамі, а не славянамі. Каб супакоіць абураных і нязгодных суграмадзян (галоўным чынам, ідэолагаў, гісторыкаў і публіцыстаў), Е.В. Баланоўская растлумачвае, што трэба не займацца міфамі, а ўспомніць пра тое, што раней гэтыя тэрыторыі і былі спрадвечна фінскімі:

 "Тэрмін "спрадвечны" рускі арэал мы заўсёды бяром у двукоссі, памятаючы, што гісторыя даславянскага насельніцтва на гэтай тэрыторыі на парадак даўжэй славянскага. Генетычная памяць праймае усе пласты генафонду, усе напластаванні, якія прыйшлі ад розных насельнікаў Усходняй Еўропы. Таму аналізуючы "спрадвечны" арэал, мы ніколі не гаворым  пра "спрадвечна" рускі генафонд, пра "спрадвечна" рускія гены. Аўтары лічаць, што іх проста няма. Ёсць генафонд, які раскінуўся ў гэтым арэале і што ўвабраў у сябе (як і ўсе іншыя генафонды) гены шматлікіх папуляцый, якія пакінулі падчас шматлікіх тысячагоддзяў свой генетычны след. І любая прывязка гена да народа няслушная - гэта розныя сістэмы каардынат. Прыналежнасць да народа вызначаецца самасвядомасцю чалавека. Генафонд вызначаецца канцэнтрацыяй генаў у гістарычна вызначаным арэале. Таму, кажучы "Рускі генафонд", мы маем на ўвазе ўсе гены, сабраныя ходам гісторыі ў "спрадвечным" рускім арэале і захаваныя ў ім".

 Так, можна пагадзіцца, што "Прыналежнасць да народа вызначаецца самасвядомасцю чалавека". І калі фінскія народнасці Расіі сябе лічаць рускімі - гэта іх поўнае права. Але праблема зусім не ў гэтым, а ў тым, што дыпламатычна Е.В. Баланоўская пакідае па-за абмеркаваннем: што канцэпцыя пра "адно паходжанне усходніх славян рускіх, украінцаў і беларусаў" - выкрыты міф. Ніякіх "усходніх славян" няма, бо яны "славяне" толькі з-за славянамоўнасці. А па генах і антрапалогіі рускія - гэта чыстыя фіны (хай і славянамоўныя праваслаўныя). На картах даследаванняў уплыў рускага генафонду яшчэ адчувальны  ў Віцебскай і Магілёўскай абласцях, але далей у Цэнтральнай і Заходняй Беларусі (гістарычнай Літве літвінаў) яго ужо  НЯМА, там генетычна самы блізкі сусед - Мазовія Польшчы.

 Гэта ставіць тоўстую кропку ў выдуманай царызмам хлусні пра "адзінае паходжанне беларусаў і рускіх". Як апынулася, гэта генетычна і антрапалагічна два зусім розных этнаса - і нават розныя этнічныя групы, бо беларусы - індаеўрапейцы, а рускія - не.

 УСТОЙЛІВАСЦЬ ГЕНАФОНДУ

 Як прызнаецца Е.В. Баланоўская, найболей усяго расійскіх навукоўцаў здзівіла ЎСТОЙЛІВАСЦЬ генафонду: яны чакалі убачыць у Цэнтральнай Расіі змешванне мясцовых фінаў з цюркамі і славянамі. Аднак ні славянскага, ні цюркскага важкага ўплыву яны не выявілі.

 На мой погляд, у гэтым няма нічога дзіўнага. Пры суадносінах насельніцтва ў рамках 80% мясцовага этнаса і 20% мігрантаў - за некалькі пакаленняў з-за шлюбаў з мясцовай большасцю прышлыя этнасы раствараюцца ў ім, як цукар у кіпені, губляючы і мову, і прозвішчы, і гены, і культуру, і менталітэт. Гэта значыць - ЦАЛКАМ знікаюць, і ў іх нашчадках ужо не знайсці слядоў зыходных не мясцовых рыс. Так, напрыклад, у нашчадкаў арапа Пушкіна не выяўляюцца сёння ніякімі даследаваннямі прыкметы эфіёпскіх генаў - яны цалкам зніклі.

 У Цэнтральнай Расіі (гістарычнай Масковіі) гэта ўстойлівасць выявіла сябе ў тым, што ўсё сельскае насельніцтва (70-80% ад агульнага да другой паловы ХХ стагоддзя) з'яўлялася генетычна фінамі (мокша, мардва, эрзя, мурама, мешчара і інш.). Гэта абсалютная большасць насельніцтва ў сабе і растварала ўсіх прышлых (у якіх максімум толькі дваранскія не мясцовыя прозвішчы заставаліся). У Літве-Беларусі аналагічна на працягу ўсёй гісторыі літвіны-беларусы складалі каля 80% насельніцтва  і папросту на працягу некалькіх пакаленняў этнічна і генетычна "пераварвалі" ўсіх мігрантаў (акрамя габрэяў, супрацівіўшымся гэтаму растварэнню).

 Тыповы прыклад: сям'я рускага афіцэра з двума дзецьмі прыязджае ў 1946 годзе  ў Беларусь, у 1960-е двое дзяцей з верагоднасцю ў 80% павінны скласці шлюб з беларусамі, а іх дзеці (паўрускія-паўбеларусы) з верагоднасцю ў 80% сапраўды так складуць шлюб з беларусамі, даўшы нашчадства, якое ўжо на тры чвэрці будзе этнічна беларусамі. Такім шляхам за некалькі пакаленняў прыезджыя цалкам раствараюцца ў этнасе беларусаў і пры шлюбах губляюць свае прозвішчы, знаходзячы беларускія. Аналагічна і ў Цэнтральнай Расіі. Расійскіх навукоўцаў здзівіла гэта ЎСТОЙЛІВАСЦЬ спрадвечных этнасаў, але, як бачна, нічога дзіўнага ў ёй няма.

 Гэта ўстойлівасць даказвае, што Беларусь (гістарычная Літва) і Цэнтральная Расія (гістарычная Масковія) на працягу шматлікіх стагоддзяў з'яўляліся і застаюцца, вобразна кажучы, МАШЫНАМІ па засваенню  мігрантаў у свае этнасы. Дзе захоўваецца іх першапачатковае ўтрыманне: славяна-балцкае (арыйскае) ў Беларусі і фінскае ў Цэнтральнай Расіі.

 Зваць "падобнымі да ступені братэрства" гэтыя абсалютна розныя па ўтрыманні МАШЫНЫ узнаўлення генафонду - проста недарэчна.

 БЕЛАРУСКІ ГЕНАФОНД

 Дапаўняюць карціну і сучасныя даследаванні беларускіх навукоўцаў, якія вывучалі антрапалогію беларусаў. Яна - заходне-балцкая, а не фінская, як у рускіх. Адсылаю чытачоў, напрыклад, да найцікавай працы Віктара Вераса "У  вытокаў гістарычнай праўды", дзе паказана, што антрапалагічна сучасныя беларусы - гэта яцвягі (спрадвечныя жыхары ўсёй Заходняй і Цэнтральнай Беларусі).

 Пытанне, такім чынам, бачыцца рэтраспектыўна і генетычна ў такім утрыманні: народ заходніх балтаў яцвягаў з'яўляецца, маўляў, "братам" мардоўскага народа мокша - гэта спрадвечнае насельніцтва Маскоўскай вобласці (Масква: Moks мокша + Va фінск. "вада").

 Гэта значыць, гэта поўны  абсурд, калі мы адцягнемся ад міфічных як бы "падобных" назваў "беларусы" і "рускія". Бо ў беларусаў генафонд і антрапалогія яцвягаў (шырэй - сумесь заходніх балтаў і славян), а ў рускіх - генафонд і антрапалогія фінаў (шырэй - сумесь фінаў і славян).

 У 2005 годзе  (гэта значыць адначасова з завяршэннем прац расійскіх навукоўцаў па рускім генафондзе) і ў Беларусі былі апублікаваны вынікі аналагічных даследаванняў. Выдавецтва "Тэхналогія" апублікавала кнігу А. Мікуліча "Беларусы ў генетычнай прасторы. Антрапалогія этнаса" (Мікуліч А.І. Беларусы ў генетычнай прасторы: Антрапалогія этнасу. - Мн.: Тэхналогія, 2005.). Вось урыўкі з удалай, на мой погляд, рэцэнзіі С.Санько да гэтай кнігі:

 "Як справядліва адзначыў ва ўступе да кнігі украінскі антраполаг С.П. Сегеда, падобных выданняў у беларускай антрапалагічнай літаратуры яшчэ не было. Манаграфія падводзіць вынікі больш за трыццацігадовым экспедыцыйным даследаванням, праведзеным вядомым антрапагенетыкам Аляксеем Мікулічам у Рэспубліцы Беларусі і на сумежных тэрыторыях краін-суседзяў - Расійскай Федэрацыі, Рэспубліцы Летува, Украіны. Аб'ектам іх было першым чынам сельскае насельніцтва як носьбіт найболей характэрных генетычных і канстытуцыйных асаблівасцяў папуляцый. Вывучэннем было абхоплена каля 120 абраных груп. Яны фармаваліся з прадстаўнікоў, якія маюць продкаў мясцовага паходжання да 4-5 кален. Даследаванне генафонду карэнных мясцовых папуляцый паказала цэласнасць беларускага этнаса, яго гамеастаз у часе і прасторы, а таксама відавочнасць генагеаграфічнага кампанента ў этнічнай гісторыі.

 На карце генетычнай аддаленасці ад сярэдніх беларускіх чашчынь генаў у насельніцтве Усходняй Еўропы, створанай на аснове значэнняў ДНК-маркераў, ясна бачна асаблівасць генафонду беларусаў, да якіх прылягаюць карэнныя жыхары Пскоўшчыны, Наўгародшчыны, Смаленшчыны, Браншчыны, Віленскага краю і Украінскага Палесся. Кампактны арэал беларускага генафонду на гэтай карце ў агульных рысах адпавядае сферы рассялення беларусаў у гістарычнай рэтраспектыве. Аўтар зважае на відавочнасць шматвектарнай дывергенцыі гэтага арэала, якая паказвае далейшыя кірункі міграцыі. Вядома, што "еўрапеізацыя" расійскага насельніцтва спынілася пад татара-мангольскім нашэсцем. Вывучэнне генафонду беларусаў практычна не паказала прысутнасці ў ім прымет мангольскай расы. Гэта пацвярджае гістарычныя сведчанні пра тое, што Беларусь не ведала татара-мангольскай няволі. Цікава таксама адзначыць, што агульная тэндэнцыя зменлівасці ў межах беларускага арэала мае мерыдыянальны  кірунак, у той час як для расійскага арэала яе кірунак перпендыкулярна - шыротны.

 Кожны з трох усходне-славянскіх этнасаў, паводле антрапалагічных дадзеных, мае сваю ўнікальнасць. Яны фармаваліся ў рознай геаграфічнай прасторы, на адмысловых субстратных праасновах. Змешчаная ў кнізе графічная інтэрпрэтацыя абагульненых характарыстак іх генафондаў дазваляе навочна убачыць ступень падабенства і адрознення. "Этнічныя аблокі" беларусаў і украінцаў даволі кампактныя і на прыкладзенай дыяграме часткова перакрываюцца. Расійскае ж "воблака" вельмі размытае, і толькі малаважная яго доля перакрываецца з першымі дзвюма. У той час як украінскае "этнічнае воблака" наогул не мяжуе з фіна-вугорскімі, а беларускае толькі дакранаецца іх - цэнтр "этнічнага воблака" расійскіх папуляцый знаходзіцца ў адным кластары з фіна-вугорскімі, а не славянскімі этнасамі.

 Аляксей Мікуліч аргументавана аспрэчвае меркаванні маскоўскіх калегаў пра тое, што ядро расійскага генафонду здаўна знаходзіцца на паўночным захадзе расійскага этнічнага арэала (Пскоўшчына, Наўгародшчына) з прыцягненнем часткі земляў, якія сёння знаходзяцца ў складзе Рэспублікі Беларусь. Ён адзначае, што да беларусаў Прыдзвіньня генетычна вельмі блізкія карэнныя жыхары Пскоўскай і Наўгародскай, як і Смаленскай абласцей (і гэтаму факту ёсць гістарычнае тлумачэнне - гэта этнічна тэрыторыя крывічаў). Але гэта зусім не дае нагоды выключаць іх з беларускага этнічнага арэала.

 Супастаўленне дадзеных геннай геаграфіі з матэрыяламі археолагаў дае вельмі цікавыя вынікі. Геаграфічная структура сучаснага беларускага генафонду ў вельмі шматлікім адпавядае старажытным археалагічным культурам. …Гэта важны аргумент у карысць генетычнай бесперапыннасці пакаленняў. Аналіз антрапагенетычнага  і генадэмаграфічнага  матэрыялу прыводзіць аўтара да высноў пра глыбокую старажытнасць беларускага этнаса. Сучасная карціна беларускага генафонду сфармавалася як шляхам доўгачасовага прыстасавання ў выніку натуральнага адбору, так і падчас этнічнай кансалідацыі.

 Карыстаючыся "генетычным календаром", аўтар усталяваў, што папуляцыі карэнных жыхароў Беларусі вядуць свой радавод бесперапынна не меней як 130-140 пакаленняў, гэта азначае - самае позняе з сярэдзіны 2-га  тысячагоддзі да н.э. Па думцы аўтара, паходжанне, асаблівасці мовы, матэрыяльнай і духоўнай культуры, існаванне на працягу шматлікіх стагоддзяў сваёй дзяржавы - Вялікага княства Літоўскага, перавага эміграцыйных працэсаў над іміграцыйнымі - садзейнічалі кансалідацыі і фармаванню этнічнага ўтрымання беларусаў".

 БЕЛАРУСКІ ЭТНАС

 "Падчас фармавання  і развіцця  беларускі народ прайшоў стадыі ад аб'яднання племянных звязаў праз народнасць да нацыі, шматлікія стадыі сацыяльнай структуры грамадства", - піша Энцыклапедыя "Беларусь", Менск, 1995, стар. 517. "У 13-16  веках сфармаваўся беларускі этнас" (стар. 107).

 Гэта значыць, ён сфармаваўся яшчэ да агрэсій цароў Івана Грознага і Аляксея Міхайлавіча - і таму ўжо тыя спробы маскалёў звярнуць заходняга суседа ў "свой этнас" былі чыстым гвалтам. А да часу расійскай акупацыі ВКЛ 1795 года  гэта быў даўно склаўшыйся этнас са сваёй шматвяковай гісторыяй нацыянальнай дзяржаўнасці. Бо ў Рэчы Паспалітай  ВКЛ валодала ўсімі дзяржаўнымі атрыбутамі: сваёй уладай (канцлеры ВКЛ, ніводнага жамойта - амаль усе беларусы, некалькі палякаў), сваім нацыянальным беларускім войскам, сваімі законамі краіны (Статуты ВКЛ - на мове беларусаў, дагэтуль не перакладзены на мову жамойтаў  і аўкштотаў), сваёй нацыянальнай валютай (гэта беларускі талер, які чаканіўся некалькі стагоддзяў аж да 1794 года, калі апошні беларускі талер адчаканіў Гарадзенскі манетны двор) і г.д.

 Пры гэтым, кажучы сёння пра беларускі этнас, трэба першым чынам разумець, пра што наогул ідзе гаворка. Беларусы (як этнас з такой назвай) з'явіліся толькі ў 1840 годзе, калі былі пераназваны царызмам з літвінаў у "беларусцаў" пасля паўстання 1830-1831 гг. Пасля паўстання 1863-1864 гг., калі літвіны выступалі ўжо "беларусамі", генерал-губернатар Мураўёў забараніў і само прыдуманае ідэолагамі царызму і Таемнай Канцылярыяй "Беларусь", увядучы замест яго "Заходне-рускі край". Таму тэрмін "Беларусь" і "беларусы" - вельмі умоўны, гэта спараджэнне царызму, ім і забаронены. І, напрыклад, літвінамі ці тутэйшымі  (мясцовымі) сябе працягвалі называць усе сяляне Менскай вобласці нават напачатку 1950-х гадоў, паводле апытанняў этнографаў.

 Да 1840 году рушыў услед цэлы шэраг рэпрэсій царызму супраць захопленага народа, які асмеліўся ў другі раз паўстаць. Была знішчана указам цара Уніяцкая царква ў Беларусі, забаронена набажэнства на беларускай мове і кнігавыдаўніцтва, скасавана дзеянне Статуту ВКЛ (дзейнічаўшага, дарэчы, толькі ў Беларусі, не ў Жамойціі  - цяпер Рэспубліка Летува), забаронена само слова "Літва". Хоць раней Пушкін менавіта пра беларусаў пісаў у сваіх вершах з нагоды паўстання 1830-1831 гг. "Загаворшчыкам Расіі": "З кім быць Літве - адвечная спрэчка славян".

 Энцыклапедыя "Беларусь" (стар. 529): "Працэсы кансалідацыі беларускай народнасці ў беларускую Нацыю пачаліся ў 16 - пачатку 17 стагоддзях, актывізаваліся ў 19 веку і дасягнулі найвышэйшага уздыму ў 1910-20 гадах".

 Гэта значыць, з пункту гледжання навукі, кажучы пра беларусаў і рускіх, мы кажам ужо не пра народы і этнасы, а пра НАЦЫІ суседзяў. Гэта зусім іншая катэгорыя, дзе ўжо недарэчныя думкі пра "зліццё народаў" нібы пад падставай іх нейкай "этнічнай агульнасці". НАЦЫІ ніколі не могуць зліцца адзін з адным, бо па вызначэнню  не здольныя да гэтага.

Апошнюю кропку ў гэтым пытанні паставілі даследаванні генафонду: для беларусаў рускія апынуліся генетычна і антрапалагічна зусім не роднасным народам, а вельмі выдаленым. А вось адзіныя роднасныя па крыві народы для беларусаў - гэта палякі Паўночнай Польшчы (мазуры) і лужыцкія  сорбы цяперашняй Нямеччыны. І гісторыя стварэння ВКЛ гэта цалкам пацвярджае.

Велізарны "забыты" пласт гісторыі славян і балтаў складаецца ў тым, што ў Палабскай Русі і Памор'і  народы ратаваліся ад нямецкай экспансіі, усё далей сыходзячы на усход, ваявалі разам славяне і заходнія балты супраць немцаў, перамагалі - як 15 чэрвеня 1243 года ў Рэйзенскага возера  пад кіраўніцтвам паморскага  князя Святаполка, ваяводы караля прусаў Міндаўга. У выніку ўсе  сабраліся пад каронай бацькі Міндаўга прускага караля Рынгольда, як піша Вялікая Хроніка Польская - і сышлі на усход, там стварыўшы ВКЛ. А сын Рынгольда Міндаўг, кароль Прусіі, спрабаваў яе шматкроць адваяваць з тэрыторыі цяперашняй Беларусі і нават адваяваў на час, караўшы смерцю там усіх калабарацыяністаў. Але акупанты ўсё адно адолелі.

 Гэта летапісная гісторыя паказвае, што славянскае ўтрыманне і культурны ўплыў ішлі ў ВКЛ гістарычна пры яго стварэнні зусім не з боку далёкага Кіева ці тым больш яшчэ не існаваўшай фінскай Масквы, а з'яўляліся велізарным цывілізацыйным уплывам з боку славян Палабскай Русі і Памор'я (абадрыты, люцічы-лютвіны, русіны выспы Русін-Руген і Старагорада (цяпер Ольдэнбург), лужычане Лужыцкай Сорбіі і інш., паморскія  заходнія балты, сярод якіх галоўнымі былі парусы (прусы), а таксама мазуры Мазовы). Ясна, што этнасы цяпер Заходняй і Цэнтральнай Беларусі, а тады яцвягі і дайнова - як братам далі  ім усім тут месца для хованкі ад нямецкай экспансіі, як Зямлю Запаветную. Што і стварыла ВКЛ як краіну міграваўшых  народаў Цэнтральнай Еўропы.

 Яны прынеслі сюды не толькі свае прозвішчы на "-іч", якія прынцыпова не маглі паўстаць у мовах палякаў, украінцаў і рускіх (і не існавалі ў Полацкай Дзяржаве), але прынеслі таксама свой еўрапейскі менталітэт і славяна-балцкую тэхналагічную мадэрнізацыю. Юры Брэзан, пісьменнік этнаса лужыцкіх сорбаў, лаўрэат дзвюх Дзяржаўных прэмій ГДР, у кнізе "Абранае" (М., Радуга, 1987) сваіх персанажаў лужычан называе менавіта "беларускімі" імёнамі Якуб (Якуб Кушк) ці Ян (Ян Сербін) і г.д. Але "ці беларускія гэта імёны і прозвішчы? Кім лічыць Якуба Коласа і Янку Купалу? Ці гэта ўсёткі імёны гістарычныя і першапачатковыя лужычан? Гэта значыць, лужыцкіх сорбаў.

 Відавочна, што беларуская мова і сам этнас - спароджаны мовай і этнасам Палабскіх і Паморскіх славян і балтаў - і не маюць у сваіх асновах стаўлення да мовы і этнасам  Кіева і Масквы. А старажытныя культурныя вытокі беларусаў трэба шукаць у лужыцкіх сорбаў. Сур'ёзных даследаванняў у гэтым кірунку не было, хоць менавіта тут поўнае падабенства і поўнае этнічнае супадзенне ў дэталях, а не нешта "аддалена падобнае" з іншымі суседзямі.

 Звяртаю на гэту ўвагу па тым чынніку, што ў Расіі існуе іншая і абсалютна нічым не абгрунтаваная версія этнакультурнага паходжання беларусаў (да таго ж, цяпер аспрэчаная генетыкай як ілжывая). Маўляў, беларусы - гэта усходнія славяне, якія першапачаткова пражывалі на тэрыторыі Дняпра (і адтуль жа, маўляў, "выйшлі" рускія). Гэта канцэпцыя дазваляла царызму прадставіць беларусаў як "малодшы" і "першапачаткова роднасны" рускім этнас, а яго фактычную непадобнасць  з рускімі царызм тлумачыў, як вынік "паланізацыі". Насамрэч мы бачым, што беларусы ў сваім этнічным і культурным утрыманні не гэтулькі падобныя на палякаў, колькі на мазуроў  і лужыцкіх сорбаў і іншых славян і заходніх балтаў Палабя. Што і не дзіўна, бо беларусы паўсталі зусім не на "выспе усходніх славян" - "Славянскім Трыкутніку", як гэта недарэчна малююць расійскія гісторыкі, а былі адкрыты для наймагутнага ўплыву з боку Палабя - якое (зірніце на карту) у шмат разоў геаграфічна бліжэй да Цэнтральнай і Заходняй Беларусі, чым вельмі ад яе далёкія Кіеў і Масква

Крыніца: http://maxvale.fbdhost.com/history5_rus.php

 Вось што можна сказаць пра гаплагрупу R1a

 Твоя родословная. Гаплогруппа R1a

 

www.youtube.com/watch?v=a5D4hSA16nM

 Акрамя твго, “у генафондзе беларусаў намі выяўлены 12 гаплагруп Y храмасомы: E3b1, E3b3, G2,I(xI1a,I1b,I1c), I1a, I1b, I1c, J1, J2,N3, R1a,R1b3. Найболей распаўсюджаны ў беларусаў чатыры гаплагрупы: R1a, I1b, N3, R1b3 (чашчыня кожнай з гэтых гаплагруп - больш 5%, гаплагрупы пералічаны ў парадку змяншэння чашчыні). Найвялікая частка генафонду беларусаў прадстаўлена гаплагрупай R1a (60%), і гаплагрупай I1b (17%).”

 Ва ў папуляцыйнай генетыцы чалавека, Гаплагрупа I (M170, P19, M258) Y - храмасомная гаплагрупа, меркавана зарадзілася 20-25 тысяч гадоў назад на Балканскім паўвостраве. Гаплагрупа I  сустракаецца амаль у 1/5 еўрапейскага насельніцтва.

 ГаплагрупаI1b:

 Паўднёвыя Славяне. Сярод насельніцтва быўшай Югаславіі дамінуе гаплагрупа I1b (63.8% герцагавінцаў, 52.2% баснійцаў, 32.2% харватаў, якія пражываюць на мацерыку (сярод насельніцтва выспаў далмацінскага ўзбярэжжа чашчыня I1b даходзіць да 80%)).

Твоя родословная. Гаплогруппа I1

 

Твоя родословная. Гаплогруппа I2

 

 

Атрымліваецца, што на тэрыторыю Беларусі першымі прышлі краманьёнцы "нардычнага" тыпу, якія  адрозніваліся магутным ростам і сілай (сярэдні рост 189 см.), а вось насельніцтва неалітычных земляробчых культур балкана-карпацкага рэгіёна ужо потым. Гэта пераварочвае ужо прынятую версію, але больш лагічна тлумачыць сітуацыю.  Насельніцтва неалітычных земляробчых культур балкана-карпацкага рэгіёна з’явілася ў Беларусі з трыпальскім насельніцтвам.

Украина 7500 лет назад. Трипольская цивилизация.

Трыпольская культура была генетычна злучана з энеоалітычнымі культурамі Балкана-Дунайскага рэгіёна, сярод якіх адмысловая роля прыналежала носьбітам культур Боян, старчэва-крышскай, лінейна-істужачнай керамікі, Вінча, Цісаполгар.

"Трыпольская культура паўстала дзякуючы змешванню насельніцтва неалітычных земляробчых культур балкана-карпацкага рэгіёна: Крыш, Лінейна-істужачнай, Баян, Хаманджыя, Петрэшць".

Асноўныя галіны гаспадаркі - земляробства і жывёлагадоўля. Л. Л. Залізняк і шэраг іншых даследнікаў трыпольской культуры злучаюць яе з хваляй мігрантаў з неалітычнай Анатолі

Вывучэнне рэштак з пячоры Верцеба (uk:Вертэба) у Цярнопальскай вобласці, якія адносяцца да перыяду 3600-2500 гг. да н. э. і звязываемых з трыпольской культурай, дазволіла вылучыць мітахандрыальную ДНК сямі індывідаў, якая апынулася прыналежнай да мітахандрыальныхгаплагрупаў  pre-HV, HV ці V (2 узоры), H (2 узоры), J і T4. Такі набор пазнак з'яўляецца пацверджаннем сваяцтва насельніцтва гэтай культуры з народамі балканскага неаліту, карані гэтых ліній ляжаць у Малой Азіі. Аўтахтонная лінія ў рэштках трыпальцаў апынулася пераважнай.

Трыпальцы і носьбіты днепра-данецкай культуры жылі ў цеснай сувязі пакуль зусім не перамешаліся. 

ВЫСНОВА:

Па трох паказчыках: археалагічна, моўна,  генетычна нізоў’е  даліны Прыпяці  з’яўляецца прарадзімай арыяў.

 

Беларусь
беларусы
этнагенэз
арыі
прарадзіма
Новые
52
Александр Кирсанов 18:25, воскресенье, 15.01.2017
0
Смешались в кучу кони, люди...
Мурашко, вы свалили в одну кучу понятия из генетики, истории лингвистики и ещё Бог знает из чего. Как ещё математику не приплели.
Попробуйте зайти на сайт
antropogenez.ru
Это русскоязычный сайт, посвящённый антропологии и борьбе с лженаукой. Может быть тогда поймёте какой бред написали. Хотя вряд ли...
103
Яўген Мурашка 21:36, воскресенье, 15.01.2017
0
Добры дзень, пан Кірсаноў. Даўно з вамі тут не сварыліся. Па-першае, я заўсёды паказваю думку розных людзей, а не аднаго чалавека, каб людзі чыталі і думалі.З антрапалічнага сайту я ўзяла толькі копіі людзей. Няўжо яны і тут сбрахалі? Генэтычныя і археалагічныя даныя дакладныя. З лінгвісткі толькі дадзена выснова Целегіна, што носьбіты днепра-данецкай культуры размаўлялі на протаіндаеўрапейскай мове. Тры паказчыкі сходзяцца на адным месцы - даліна нізоў'я ракі Прыпяці. Гэту старонку я пераварочваю, там ужо ўсё зразумела. Вам не хочацца ў гэта паверыць?
52
Александр Кирсанов 21:42, воскресенье, 15.01.2017
0
То, что вы написали - псевдонаучный бред. Я не собираюсь его обсуждать.
118
Сусед 11:08, воскресенье, 15.01.2017
0
:) Выкажу бачаньне Зямлі і Нашых Ўмоў..

Наша Зямля, каторая зараз называецца Беларусьсю,
ня можа быць прарадзімай арыеў ))
Але - іменна наша зямля, дала ім, нашым, такія Умовы,
дзе яны жылі, як "у Бога, за пазухай")
Нават зараз лёгка бачыць нашу зямлю,
як ПрыРодную Крэпасьць, з Вялікімі Сьценамі...
і - тут Сьцены былі і Домам...
- гэта, у першую чаргу, нашы вялікія Балоты і Лясы,
сярод якіх дарогамі былі Рэкі )

Уся Белалусь усыпана тапонімамі АР )
і - ўсе тут з Арыеў... з Зямлі, з Сілы, якая з Сяла ))
а гарацкое збачэнства, яно - у першу чаргу з таго,
што людзі адрываюцца ад Зямлі, ад Умовы
і ад Мовы, з тых умоў ))

:) І, в нас, на Пулісьсі, казалы і так,
шо в нас, на кажнуй купыны був свуй хутор )))
103
Яўген Мурашка 13:09, воскресенье, 15.01.2017
0
Г. Чайлд называе іх віры. Арыі - гэта умоўны назоў, так як брахманы Індыі (якіх лічаць арыямі) і іранцы (якіх таксама лічаць арыямі) маюць такія ж гаплагрупы як і беларусы, пры тым протабеларускія (уваходзяць ў адзін кластар), толькі беларускія продкавыя, а індыйскія і іранскія прабеларускія. Днепра-данецкая культура ўсё дакладна растаўляе на свае месцы. Але істотны уплыў аказала і трыпальская культура, дзе жанчыны былі такія ж як і носьбіты днепра-данецкай культуры, а вось мужчыны былі міжземнаморскай расы балканскага тыпу. Пазней гэты плямёны змяшаліся і занялі вялічэзныя прасторы, на якіх як звязаныя паміж сабой з'яўляюцца две гаплагрупы R1a і I. Ўсё пачалося з мезаліта Беларусі. Аб гэтым і сэнсу няма дыскутаваць, факт прызнаны навукоўцамі. На той час гэта былі самыя моцныя, самыя перадавыя плямёны і гэтага яны дамагліся за кошт сваёй рэлігіі, якая і была ідэалогіяй. У іх быў зусім іншы светапогляд, іншае разуменне свету, іншыя богі.
118
Сусед 14:58, воскресенье, 15.01.2017
0
- Дякую, Галіна )

Удакладні, раскрый некалькі мамантаў )..
1. наша зямля заселена першымі з двух напрамкаў
- з Балтыкі, якіх мы называем "балтамі,
і з Карпат, якіх мы называем "славянамі"...
- хто з іх "арыі"... першыя, другія, чы трэція, якія ужо тут былі - ?)
2. калі, па-крыві, арыянства тут бачыцца у мезаліце, то
- з якой пары арыі бачацца у Індыі, і ў тым жа Іране - ?
3. чаму той, іншы светапогляд і сьветаўспрыманьне,
ты звязваеш з "саўрыменнымі" тэрмінамі,
такімі-як "рэлігія і ідэалогія" - ?))
4. як ты разумееш "іерархію" таго укладу,
на прыкладзе таго, што і зараз бачна - ?)))
103
Яўген Мурашка 16:31, воскресенье, 15.01.2017
0
Гэта самая распаўсюджаная гіпотэза. Спачатку з'явіліся краманьёнцы. Жанчыны прыйшлі з Афрыкі праз
Гібралтар (г.зн. з Захаду). Ўсе еўрапейскія жанчыны маюць адну і тую жаночую гаплагрупу N, якая потым муціравала ў Еропе. У беларусаў да сёняшняга дня сустракаецца гаплагруппа N2 (вельмі старажытная). Гаплагрупа R1 (муж.) муціравала ў R1а, а на Каўказе яна муціравала ў R1b. Магчыма быў адзін паток з гор Паміра, а магчыма 2. Ніхто пакуль дакладна не кажа. У мяне ёсць уражанне што гаплагрупа R1а муціравала на самім Палессе, 15 тысяч год назад, бо акрамя неандэртальцаў, якія вымерлі, і краманьёнцаў тут нікога не было, наогул. Гаплагруппа I муціравала на Балканах. Гэта чыста еўрапейская, з'явілася з Бліжняга Усходу. Калі былі краманьёнцы"нардычнага тыпу" - волаты, асілкі, валатоўны, Балтыка была ў лёдзе. Мяжа ледніка праходзіла па самай поўначы Беларусі, Поўнач Расеі таксама быў ў ледніках. Першымі насельнікамі гэтых тэрыторый сталі свідэрцы. Потым іх змянілі ў мезаліце плям
103
Яўген Мурашка 16:55, воскресенье, 15.01.2017
0
Іх ўсіх называлі белымі багамі, але гэта быў перыяд неаліту. Ў перыяд культуры баявых сякер іх сталі зваць сучасныя навукоўцы індаеўрапейцамі. Герадот продкаў беларусаў назваў неўрамі (калдунамі). Потым іх сталі зваць гетамі, готамі. Готы племя вядомае германскае (на многіх картах там дзе Палессе напісана германцы). Ўся Усходняя Еўропа і Нямеччына была занята готамі. Яны панавалі ў Еўропе амаль ўсё першае тысячагоддзе. Пасля паразы готаў і захопу Рыма плямёнамі з Паўночнай Афрыкі готы сталі звацца рабамі (склавянамі). Потым готы ў 925 годзе былі аб'яўлены ератыкамі і супраць іх пачаўся фактычна генацыд. Славянамі яны былі названы толькі ў 1620 годзе. Спальвалі ведзьмаў, ў асноўным, ў Нямеччыне. Наша шляхта бараніла нашых продкаў да 17 ст. І перайшла яна на латынку толькі з-за таго, што кірыліца была аб'яўлена ерассю. Ў агні згарэць ніхто не хацеў. Готы і лічацца арыямі. Гэта адзін род.
103
Яўген Мурашка 17:08, воскресенье, 15.01.2017
0
Пра светапогляд. Пры сучасным светапоглядзе Бог стварыў свет адзін, пры светапоглядзе нашых язычнікаў свет стварылі Бог і Багіня. Яны лічылі , што свет павінен жыць ў гармоніі (ва ўсім). Яны лічылі толькі пры гармоніі мужчынскай і жаночай энэргіі свет ідзе да росквіту.Нашы продкі раздзялялі грамадства на тры касты і гэтыя касты духоўныя, а не грамадскія. Каста, якая ведала духоўнымі ведамі, валхвы, вучыла ушаноўваць Род, бо ўсё роднае знаходзіцца ў нас, ў крыві і без роднага мы дэградуем. Сілы ім даваў татэм - воўк.
103
Яўген Мурашка 17:19, воскресенье, 15.01.2017
0
Другой кастай былі воіны. Іх Бог Перун, яны Перуновы воіны. Свае сілы яны бралі праз маланку. Рабілі абрад у полі куды б'е маланка, рабілі круг, замаўлялі, даводзілі сябе да трансавага стану і падалі каля гэтага круга куды біла маланка. Удар маланкі змяняў іх свядомасць, адкрываліся каналы паміж свядомасцю і несвядомасцю. Яны набывалі незвычайны дар.
Трэцяя каста - гэта Даджбогавы ці Ярылавы ўнукі. Яны набывалі свае якасці (інтэлект павялічваўся ў 2 разы) праз доўгатэрміновую любоў (канешне, сапраўдную). Ў нашай культуры неверагодная колькасць шляхоў як набыць такія якасці.
89
Duma Dmitry 00:28, четверг, 12.01.2017
2
Спасибо, Галина!!
Очень интересная тема.
И объемная.
59
Светлана 22:07, среда, 11.01.2017
2
Мощно. Но за РАЗ и сходу такой объем информации не осилить.....
Даже за 2 захода - не смогла.

Спасибо. Интересно. Требуются еще "заходы" и время чтобы посмотреть вложенные видео.
А про "растворяются как цукар" - это вообще шедевр образного мышления!
103
Яўген Мурашка 22:46, среда, 11.01.2017
1
Шчыры дзякуй за маральную падтрымку. Наступныя артыкулы будуць тычыцца культуры, рэлігіі, сапраўдных культаў і г.д. Але спачатку за некалькі разоў знаёмцеся з гэтам артыкулам. Вось толькі беда шрыфт нейкі не прыгожы.
59
Светлана 00:26, четверг, 12.01.2017
0
Яўген Мурашка,
НЕ, для меня объем за раз вялики. А со шрифтом все ОК. И я бы предпочла чтобы ссылки на источники в тексте были отделены шрифтом, то есть поменьше по сравнению с основным текстом.

Я понимаю, что это серьезный труд и поэтому содержит ссылки на базовые источники, но мне как обычному читателю будет принять информацию просто как текст СУТИ, которая была бы напечатана шрифтом покрупнее, исключая "авто-прочтение" детализации в ссылках, которые бы были отделены меньшим шрифтом.

з/в По поводу шрифта = набирайте в WORD, редактируйте там шрифт, а потом вставляйте в редактор окна БП. Попробуйте.